Transformacja telewizji w Polsce po 1989 roku – cz.II

Transformacja telewizji w Polsce po 1989 roku – cz.II

tv2Nakreśliłam ogólną sytuację prawną i społeczną dotyczącą mediów końca lat 80. i początku 90. Czas więc zanalizować, jak zmieniała się i wyglądała telewizja tamtych czasów.

Media w kraju zmieniały się według 5 faz (za R. Filasem[1]):

  1. Faza I: entuzjazm nowych wydawców oraz wymuszone przekształcenia starych mediów (trwająca od maja 1989 do 1991 roku)
  2. Faza II: pozorna stabilizacja i początek zmian w prasie i radiu (połowa 1991 – koniec 1992)
  3. Faza III: otwarta walka o rynek mediów – głównie audiowizualnych (1993 – sierpień 1994)
  4. Faza IV: zagospodarowanie rynku po I procesie koncesyjnym i inwazji niemieckich tygodników (wrzesień 1994 – koniec 1995)
  5. Faza V: nowy podział rynku i początek specjalizacji (1997 – 2000).

 

Wspomniana już przeze mnie ustawa z 1992 umożliwiła ukształtowanie się dualnego modelu mediów elektronicznych. Wtedy TVP SA dysponowała dwoma kanałami ogólnokrajowymi – TVP 1 i 2, siecią regionalną  – TVP 3, satelitarnym kanałem – TVP Polonia[2]. Od początku roku 1994 zyskała ona status nadawcy publicznego. Monopol dwóch kanałów telewizji publicznej szybko zaczęli zwalczać konkurenci. Można ich podzielić na wewnętrznych i zewnętrznych. Pierwsi to miejskie kanały TVP, które powstawać zaczęły na początku lat 90, które stanowiły zalążek przyszłej Trójki. Bazowały one na 8 istniejących ośrodkach. Nie były jednak samodzielne, a należały jako oddziały terenowe do TVP. Przez kilka pierwszych lat otvp (oddziały TVP) nie były praktycznie w stanie zapełnić ramówki programów miejskich produkcją własną (tej wystarczało na kilka godzin), a wypełniaczem był retransmitowany program satelitarny TVP Polonia (nadawany od maja 1993). Zewnętrznym konkurentem były kanały satelitarne z zagranicy (przede wszystkim niemieckojęzyczne i MTV) oraz rodzące się polskie – TV Polsat (nadająca z Holandii) i TVP Polonia. Pojawiać zaczęły się także stacje pirackie nadające na rezerwowych częstotliwościach wojskowych. W roku 1992 było ich aż 19, w tym 12 składało się na sieć Polonia1(tworzoną przez włoskiego potentata z kręgu Silvio Berlusconiego – Nicola Grausa)[3].

Program 1 to propozycja najstarsza i najlepsza telewizji publicznej. Skierowana była do szerokiego grona odbiorców, miała też uniwersalny charakter. W jej ofercie znajdowały się wszystkie gatunki dziennikarskie[4]. Podobny charakter miał Program 2. nieco później stałym punktem stały się transmisje obrad sejmu i audycje lokalne. Polonia jest programem satelitarnym skierowanym głównie do Polonii, ale w latach 90. bardzo popularnym także w kraju. Odbierać można go było przez telewizje kablowe, naziemne stacje nadawcze i anteny satelitarne. Jej program skrojony jest pod kątem Polonii – zawiera głównie programy kreujące obraz Polski za granicą. Opiera się przede wszystkim na powtórkach programów z Programu 1 i 2 TVP[5].

Jesienią 1993 KRRiT wydała pierwsze koncesje dla nadawców prywatnych: dla telewizji Polsat (koncesja ogólnokrajowa), telewizji Wisła (koncesja ponadregionalna), Telewizji Dolnośląskiej TeDe, TV Niepokalanów, TV Bryza, TV Lubań (koncesje lokalne)[6]. Polsat był ówcześnie największą konkurencją TVP. Jak już wspomniałam nadaje od roku 1993 (wcześniej z zagranicy). Już trzy lata później odnotował przewagę nad telewizją publiczną. Od marca 1997 poszerzył swoją ofertę o kanał Polsat 2 o charakterze informacyjnym (dziś typowy kanał powtórkowy)[7].

TV Wisła w niedługim czasie przejęta została przez władze TVN (Mariusza Waltera). Stacja zaproponowała widzom rozrywkę połączoną z publicystyką (np. talk-show, rozmowy z gośćmi), reportażami. Formalnie stacja istnieje od 3 października 1997 roku. Władze TVN dążyły do przejęcia częstotliwości Naszej TV, ta jednak współpracowała z Polsatem (reklamowo), oraz z RTL7 i „Odrą” (programowo)[8].

W połowie lat 90. sieci kablowe zaczęły się konsolidować w dwie grupy korzystające z kapitału amerykańskiego. Były to PTK i Bresnan International Partners. Pamiętać należy, że KRRiT doprowadziła, do zlikwidowania stacji pirackich. W roku 1996 w ofercie satelitarnych nadawców znalazły się zagraniczne programy polskojęzyczne – RTL7 (ruszył w grudniu 1996, należy do luksemburskiego koncernu CLT. Swój program kieruje do całej rodziny opierając się głównie na filmach fabularnych i serialach komediowych), Eurosport, Planete etc. W roku 1998 ruszyły dwie satelitarne platformy cyfrowe – Wizja TV i Cyfra+. Były dla siebie konkurencją, choć w założeniu miały współpracować. Ostatnia stworzyła Polską Korporację Telewizyjną Canal+. Nadawała 21 godzin na dobę, głównie były to filmy. Podkreślić należy, że były to prawie wyłącznie produkcje niepolskie, koprodukowane przez Canal+ w różnych gatunkach. Program stacji jest kodowany. W 2000 roku swą działalność rozpoczęła trzecia platforma cyfrowa – Polsat (dziś Cyfrowy Polsat).

Przełamanie monopolu TVP przez Polsat, dążenia ekspansjonistyczne TVN-u (blokowane przez Polsat), przekształcenie Naszej TV w 2000 roku w TV4 i jej jeszcze mocniejsze powiązanie z Polsatem były okresem przejściowym. Według Ryszarda Filasa „prowadziły dopiero do budowy dojrzałego rynku telewizyjnego, co nastąpiło w następnej dekadzie”[9]. Pewne jest, że powiększenie liczby nadawców, zarówno publicznych jak i prywatnych, zwiększyło konkurencyjność rynku. Nadal bardzo słaby był lokalny rynek telewizyjny.

 

KJ-J



[1] R. Filas Dwadzieścia lat przemian polskich mediów (1989-2009) w ujęciu periodycznym [w:] Zeszyty Prasoznawcze, nr 3-4/2010, s.27-54.

[2] B. Dobek – Ostrowska Przejście do demokracji a transformacja systemów medialnych w Europie Środkowej i Wschodniej po upadku komunizmu [w:] Transformacja systemów medialnych w krajach Europy Środkowo – Wschodniej po 1989, red. B. Dobek – Ostrowska, s.21.

[3] R. Filas Dwadzieścia lat przemian polskich mediów (1989-2009) w ujęciu periodycznym [w:] Zeszyty Prasoznawcze, nr 3-4/2010, s.34.

[4] J. Świderski Radio i telewizja w Polsce po 1989 [w:] Transformacja systemów medialnych w krajach Europy Środkowo – Wschodniej po 1989, red. B. Dobek – Ostrowska, s. 194.

[5] Jw. s. 195.

[6] W. Sonczyk, Media w Polsce, WSiP, Warszawa 1999, s. 113-114.

[7] J. Świderski Radio i telewizja w Polsce po 1989 [w:] Transformacja systemów medialnych w krajach Europy Środkowo – Wschodniej po 1989, red. B. Dobek – Ostrowska, s. 195.

[8] R. Filas Dwadzieścia lat przemian polskich mediów (1989-2009) w ujęciu periodycznym [w:] Zeszyty Prasoznawcze, nr 3-4/2010, s.35.

[9] Jw.

Submit a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *