Transformacja telewizji w Polsce po 1989 roku cz.I

Transformacja telewizji w Polsce po 1989 roku cz.I

telewizorUpadek komunizmu w Polsce w roku 1989 zapoczątkował szereg zmian w kraju. Symboliczną datą upadku starego systemu jest 4 czerwca, dzień w którym przeprowadzono pierwszą turę wyborów kontraktowych do sejmu. Zapoczątkowały one demontaż reżimu komunistycznego i głębokie zmiany społeczno – polityczne. Wraz z nimi modyfikacji uległy polskie media. Musimy pamiętać, że „procesy rozwojowe w sektorze mediów związane są z rozwojem politycznym i społeczno – ekonomicznym i należy je rozpatrywać w ogólnym kontekście społecznym”[1]. Hadamik podkreśla, że oddzielanie stwarza ryzyko pominięcia w analizie tła i wzajemnie powiązanych zjawisk. Dlatego nakreślę teraz krótko regulacje prawne, a następnie społeczny klimat wokół polskich mediów po roku 1989.

Chciałabym tym tekstem udowodnić, że telewizja polska w ciągu ostatnich dwudziestu trzech lat diametralnie się zmieniła.

Media elektroniczne były regulowane przez kilka aktów prawnych. Przede wszystkim były to ustawa zasadnicza z roku 1952 i Mała Konstytucja (1992), które regulowały zasadę wolności i powszechnie postulowanego pluralizmu[2]. Podstawowym aktem regulującym status mediów była uchwalona przez Sejm RP w 1992 roku (29 grudnia) Ustawa o radiofonii i telewizji. Jej celem było określenie zadań telewizji i radia. Podzieliła nadawców na publicznych i prywatnych (komercyjnych) oraz wytyczyła misję mediów. Miało nią być dostarczanie informacji o otaczającym świecie oraz dostarczanie dóbr kultury  sztuki[3]. Na mocy artykułu 5 tej ustawy została powołana Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, organ, który miał stać na straży wolności słowa w radiu i telewizji. Miał także chronić samodzielność nadawców, interesy odbiorców i pluralistyczny charakter radiofonii i telewizji. Zasady prerogatywy KRRiT zmieniła Konstytucja RP z 1997 roku. Uczyniła z niej organ konstytucyjny oraz ustaliła kto powołuje jej członków. Podkreślić należy, że Ustawa o radiofonii i telewizji sankcjonuje utworzenie w Polsce nadawców publicznych (Polskie Radio i Telewizja Publiczna). Określa ona ich zadania, cele i obowiązki na nich ciążące. Mówi także o mediach komercyjnych, których zwolniła z wielu zasad nałożonych na media publiczne. Obowiązkowo nadawcy prywatni podlegają obowiązkowi uzyskania koncesji na nadawanie programów.

Ośrodek Badań Prasoznawczych w Krakowie od początku roku 1989 regularnie przeprowadzał badania sprawdzające nastroje towarzyszące przemianom polskich mediów. Przed czerwcowymi wyborami respondenci pytani o to, czy odbiorcy mają wpływ na treści w mediach stwierdzali, że nie (22%)[4]. Tylko 13% uznało, że mają wpływ. Podkreślali jednak, że możliwość wpływania dotyczy tylko tematów mało istotnych dla kraju i społeczeństwa. To samo pytanie zadano kilka miesięcy później, pod koniec roku 1989. wyniki pozytywne były wyższe, ponieważ 37% badanych przyznało, że mają dużo większy niż kiedyś wpływ na publikowane treści (dotyczyło to zarówno prasy, radia jak i telewizji). Jedna piąta społeczeństwa nie widziała jednak zmian na lepsze. Pod koniec pierwszej fazy przeobrażeń mediów (kwiecień 1991), kiedy dokonano już prywatyzacji RSW „Prasa” OBP zbadał opinie o niezależności dziennikarzy i pluralizm treści medialnych. Niestety prawie 36% ankietowanych uważa, że decyzje o treściach w telewizji podejmowane są poza redakcją. Jedna czwarta podkreśliła, że nadal trudno jest mówić o niezależności mediów. Zaufanie odbiorców do mediów w latach 90. systematycznie rosło. W roku 1993 już prawe 60% badanych ufało telewizji, a 61% radiu. Wyższe zaufanie mieli tylko do rzecznika praw obywatelskich – 65% i wojska 64%[5]. Dla porównanie prezydent Lech Wałęsa miał tylko 34% zaufania społecznego. Niestety do końca lat 90. XX wieku relacje media – politycy nie zmieniły się zbytnio. Wynikało to przede wszystkim z braku odpowiednich regulacji funkcjonowania mediów. Brak nadzoru w kwestii powoływania zarządów i rad nadzorczych skutkował brakiem zaufania społecznego i oskarżeniami o brak obiektywizmu.

 

KJ-J



[1] K. Hadamik Transformacje w mediach Europy Środkowo – Wschodniej (1989-2004) [w:] Zeszyty Prasoznawcze nr 1-2/ 2004, s.32.

[2] J. Świderski Radio i telewizja w Polsce po 1989 [w:] Transformacja systemów medialnych w krajach Europy Środkowo – Wschodniej po 1989, red. B. Dobek – Ostrowska, s. 178.

[3] DzURP, 1993, nr 7, poz. 34.

[4] J. Grzybczak Społeczny klimat wokół polskich mediów w latach 1989-1999 [w:] Zeszyty Prasoznawcze, nr 3-4/2000, s. 7-18.

[5] Jw.

Submit a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *