Manipulacja w mediach – przypadek Aleksandra Kwaśniewskiego

Manipulacja w mediach – przypadek Aleksandra Kwaśniewskiego

Dziś poruszę temat trochę inny. Manipulacja w mediach zdarza się niestety bardzo często. Chciałabym omówić jej mechanizmy i stosunek do niej Rady Etyki Mediów na słynnym przypadku byłego prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego i „Życia”.

kwasniewski  vs zycie1

Jan Paweł II powiedział kiedyś:

„Jako dobrzy dziennikarze, powinniście pracować z przekonaniem, że miłość i służba  dla bliźniego są najważniejszym zadaniem waszego życia. Każda wasza troska będzie zatem miała na względzie dobro społeczności. Będziecie karmić je prawdą”.

 

Dziś niestety te słowa nijak mają się do dziennikarskiej rzeczywistości. Oczywiście wielu jest rzetelnych dziennikarzy. Jednak coraz częściej pogoń za newsem, najlepiej jak najbardziej kontrowersyjnym, decyduje o wartości artykułów. Zbyt często reporterzy nie sprawdzają swoich informacji w co najmniej dwóch źródłach, jak wymaga tego kodeks dziennikarza.

Karta Etyczna Mediów definiuje najważniejsze pojęcia:

 Prawda – przekazywane informacje muszą być zgodne z prawdą, sumienne i bez zniekształceń.

Obiektywizm –  przedstawienie rzeczywistości niezależnie od poglądów i rzetelnie.

 Zasadą oddzielania informacji od komentarza – odróżnienie faktów od opinii i poglądów.

 Uczciwość –działanie w zgodzie z własnym sumieniem i dobrem odbiorcy, nieuleganie wpływom, nieprzekupność, odmowa działania niezgodnego z przekonaniami.

 Szacunek i tolerancja – poszanowanie ludzkiej godności, praw, dóbr osobistych, prywatności i dobrego imienia.

Pierwszeństwo dobra odbiorcy – podstawowe prawa czytelników, widzów i słuchaczy są nadrzędne

 Wolność i odpowiedzialność –za treść i formę przekazu.

Te zasady i definicje powinien znać każdy dziennikarz, ale także specjalista Public Relations. Czy dziś reporterzy skupiają się na dobrze odbiorcy? Czy szanują dobra osobiste i prawa? Nasuwają się przykłady dziennikarzy tabloidowych, oni obiektywni i uczciwi na pewno nie są. Niestety i dziennikarze informacyjni coraz częściej zapominają o nadrzędnych zasadach – prawdzie, obiektywizmie i uczciwości.

Zanim przejdę do przykładu przytoczę jeszcze kilka pojęć:

Propaganda – celowa i systematyczna próba kształtowania percepcji, manipulowania myślami i zachowaniem w celu osiągnięcia reakcji zgodnych z pożądanymi intencjami propagandy.

Manipulacja –  pewne sposoby oddziaływania na jednostkę lub grupę zmieniające poglądy i postawy poza świadomością tych jednostek.

Perswazja ukryta – Polega na tym, że oceny, opinie jakiejś grupy interesów, czy zwykłą propagandę przedstawia się jako prawdę o rzeczywistości.

Media manipulują przekazem na kilka sposobów. Do najczęstszych należą ustalanie porządku prezentacji, np. to jakie wiadomości do nas trafiają i w jakiej kolejności są przedstawiane. Innymi metodami jest zjawisko spirali milczenia, efekty: trzeciej osoby, perswazji ukrytej czy medialnej inscenizacji. Z ostatnim mamy do czynienia bardzo często, gdy informacje są nam przedstawiane tylko wybiórczo lub jednostronnie. A czy dziś mamy media, które z czystym sumieniem przedstawiają nam wielostronnie każdą informację?

 

Już historycznym przykładem manipulacji jest historia prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. W roku 1997 dziennik „Życie” opublikował serię artykułów pt. „Wakacje z agentem”. Autorzy: Jacek Łęski i Rafał Kasprów sugerują w nich, że Aleksander Kwaśniewski spędził wakacje z agentem służb specjalnych Władimirem Ałganowem. Mieli spędzić wspólnie czas w pensjonacie „Rybitwy” w Cetniewie.

kwasniewski  vs zycie2

Dziennikarze przedstawiali dokumenty, które rzekomo były podpisane przez Kwaśniewskiego. Było to pokwitowanie odbioru 100 dolarów od agenta i deklaracja współpracy z 1983 roku.  Opublikowano siedem fotografii z końca lat 80., na których wyraźnie widać, jak w trakcie obchodów pierwszomajowych w Skierniewicach Ałganow nieodstępnie towarzyszy Kwaśniewskiemu oraz ówczesnemu sekretarzowi wojewódzkiemu PZPR Leszkowi Millerowi. Dziennikarze umieścili także streszczenia oryginalnych dokumentów (tych jednak nikt nigdy nie widział).

kwasniewski  vs zycie3

kwasniewski  vs zycie4

kwasniewski  vs zycie5

Wszystkie przedstawiane dowody zawierały liczne niekonsekwencje, sprzeczności logiczne i błędy merytoryczne. A poza tym, jeśli dokumenty byłyby autentyczne, to ze względu na rangę sprawy i pozycję osoby żądano by za nie kwoty niewspółmiernie większej niż przytoczona. Udowodniono także, że dokumentów nie pisał i nie podpisał Kwaśniewski.

Koledzy z plaży – taki podpis widniał pod zdjęciem Kwaśniewskiego i Ałganowa. Prezydent wytoczył gazecie proces cywilny o naruszenie dobrego imienia. Podczas procesu trwało dochodzenie, czy panowie spotykali się nad Bałtykiem. W 2000 roku sąd orzekł, że dowody nie uprawniały gazety do napisania, że Kwaśniewski był w ośrodku w tym czasie, co Ałganow i że się z nim kontaktował. Uznał, że dziennikarze, zbierając materiały, zachowali „należytą staranność”, ale wykorzystując je, nie dochowali rzetelności.

Wyrok potwierdził sąd odwoławczy, ale Sąd Najwyższy w wyniku kasacji cofnął sprawę do ponownego rozpatrzenia. W 2004 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał wyrok bardziej niekorzystny dla „Życia”: uznał, że dziennikarze nie dochowali ani należytej staranności przy zbieraniu materiałów, ani rzetelności przy ich wykorzystaniu. Dziennik wniósł kasację do Sądu Najwyższego, ale została ona w 2005 odrzucona.

 

 

Bibliografia:

1. Iłowiecki Maciej, Krzywe zwierciadło o manipulacji w mediach, Lublin 2003, Wyd. Archidiecjezji Lubelskiej „Gaudium”.

2. Misiło Piotr, O etyce w polskich mediach – ethics mortuus.

3. Pleszczyński Jan, Etyka dziennikarska, Warszawa 2007, Wyd. Diffin.

4. Prawda w mediach. Między ideałem a iluzją? Red. Drożdża Micha, Tarnów 2010, Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej.

5. Proces o „Wakacje z agentem”, Gazeta Wyborcza, wydanie on-line.

6. Teoria, praktyka, etyka. O kształceniu dziennikarzy w Polsce i na świecie, red. Siewierska – Chmaj Anna, Rzeszów 2005, Wyd. Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania.

7. Wołek Tomasz, Kwaśniewski jako agent Sasza [w:] Polityka, 01.02.2010.

 

KJ-J

Submit a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *